O Στέφανος Ζάννος και η εποχή του

Την πρώτη Κυριακή του φετινού Φεβρουαρίου απεβίωσε ο Στέφανος Ζάννος. Υπήρξε ένας εκπρόσωπος της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς των Ελλήνων αγωνιζομένων. Εκείνης που έβαλε τα θεμέλια του σπορ την δεκαετία του ’50.

Ως περσόνα των αγώνων, αλλά και γενικότερα ως προσωπικότητα, ο εκλιπών υπήρξε ξεχωριστός και διακεκριμένος για τον ήπιο, ευγενικό και πολυτάλαντο χαρακτήρα του. Μια σειρά από δώδεκα εικόνες τον θυμίζουν στους παλαιότερους, τον γνωρίζουν στους νεότερους, ενώ ταυτόχρονα αναδύουν αρκετά και πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία της εποχής που έδρασε.

Άνοιξη του ΄54, ο τόπος ανεβαίνει το μετεμφυλιακό ανηφόρι, ο Στέφανος, βρίσκεται στην ηλικία των 15 χρόνων, αρκετά εύρωστος πια μετά την περιπέτεια της Κατοχής, όπου όλη η οικογένεια του δοκιμάστηκε σφόδρα όπως, σχεδόν, όλες.  Όρθιος πάνω στο Willys με φόντο τα προπύλαια της Ακρόπολης των Αθηνών. Mόλις έχουν επιστρέψει, από μια πρωτόλεια μορφή Βαλκανικού ράλυ, στο οποίο ο Στέφανος ήταν πλοηγός. Αριστερά στο κάδρο, ο οδηγός, ο θείος του, Παύλος Γιαννικώστας και δεξιά ο μηχανικός της συμμετοχής.

Βρισκόμαστε σε μια τόσο διαφορετική Αθήνα, όπου τα έργα της διαμόρφωσης του αρχαιολογικού περί την Ακρόπολη χώρου και του λόφου Φιλοπάππου, τότε μόλις ξεκινούσαν. Η περίφημη πλακόστρωση, έργο του Δημήτρη Πικιώνη θα ολοκληρωθεί τρία χρόνια αργότερα, το ΄57 και όπως έχει κατατεθεί πέρασαν αρκετές δεκαετίες, από τα νεοκλασικά αρχιτεκτονικά έργα του 19ου αιώνα και τηνκηποτεχνία του Εθνικού Κήπου ώστε να εμφανιστεί, τέτοιας σημασίας έργοδημόσιου υπαίθριου χώρου στηνπρωτεύουσα.

Το 1957, προκηρύσσεται το δεύτερο Πανελλήνιο πρωτάθλημα αυτοκινήτου και δημοσιεύεται το «Ελληνικόνημερολόγιον Αυτοκινητιστικού Αθλητισμού δια το έτος». Περιλαμβάνει οκτώ αγώνες που προσμετρούν στην κούρσα του τίτλου. Ωστόσο, μέσα στη χρονιά διοργανώθηκαν κι άλλοι αγώνες εκτός πρωταθλήματος. Όπως το Α΄ Ράλυ Πρωτελατών, «ένας μικρός αδάπανος και ευχάριστος αγώνας», κατά πως τον περιέγραψε το Τύπος της εποχής, που έδωσε την ευκαιρία για το βάπτισμα του πυρός σε νέα πληρώματα, αφού διοργανώθηκε αποκλειστικά για όσους δεν είχαν συμμετάσχει στο παρελθόν, ενώ παράλληλα δεν επιτρεπόταν η συμμετοχή των βετεράνων.

Είχε μεγάλη ανταπόκριση, αφού 86 πληρώματα δήλωσαν  συμμετοχή, 68 ξεκίνησαν και 60 τερμάτισαν.Έτσι, στα 18 του χρόνια στην πρώτη του εμφάνιση στο χώρο των αγώνων αυτοκινήτου, στο Α΄ Ράλυ Πρωτελατών, ο Στ. Ζάννος με συνοδηγό τη Λήδα Βαβαγιάννη κερδίζει την κλάση Α/2 με Opel Record που είχε νοικιάσει!

Ε! λοιπόν, σε εκείνο το τελευταίο Mille Miglia της Ιστορίας συμμετείχε ο Στέφανος, συνοδηγός του Κώστα Σπηλιωτάκη, ανάμεσα σε προσωπικότητες με ασήκωτο ειδικό βάρος, όπως ο νικητής Piero («silver Fox») Tarrufi ή ο Wolfgang von Trips.

Στα τέλη της δεκαετίας του ’50, το σπορ σε διεθνές επίπεδο περνά την φάση των απωλειών. Στο Mille Miglia του Μαίου του ’57, ο Ισπανός ευγενής Alfonso de Portago με τον Αμερικανό συνοδηγό του E. Nelson χάνουν τη ζωή τους μαζί με 13 θεατές, πέντε εκ των οποίων ήταν μικρά παιδιά. Συνέβη στο πιο γρήγορο κομμάτι του αγώνα με μουαγιέν σχεδόν 200 χλμ/ω, κοντά στη Mantua. Το φωτογραφικό ρεπορτάζ, η οδύνη και τα κλάματα των μητέρων δεν άφησαν κανέναν ασυγκίνητο και σηματοδότησαν το τέλος αυτού του παράλογα επικίνδυνου, αλλά αναμφίβολα μοναδικού αγώνα.

Ε! λοιπόν, σε εκείνο το τελευταίο Mille Miglia της Ιστορίας συμμετείχε ο Στέφανος, συνοδηγός του Κώστα Σπηλιωτάκη, ανάμεσα σε προσωπικότητες με ασήκωτο ειδικό βάρος, όπως ο νικητής Piero («silver Fox») Tarrufi ή ο W. von Trips. Μαζί τους ο O. Gendebien, ο P. Collins, ο L. Klemantaski, που μας χάρισε μια σειρά από ανεπανάληπτες φωτογραφίες κατά τη διάρκεια του αγώνα όπου συνοδήγησε με τον Collins μέσα σε μια 335S, αλλά και ο S. Moss, ο  Η. Herrmann, ο U. Maglioli και τόσοι άλλοι.

Και όχι απλώς συμμετείχαν αλλά και διακρίθηκαν με την 24η θέση της γενικής κατάταξης στους 172 τερματίσαντες και στους 320 που εκκίνησαν. Ταυτόχρονα κατέκτησαν και το κύπελλο της τρίτης θέσης της πάρα πολύ ανταγωνιστικής κλάσης GT 1,3 με το όνομα του κόμη FrancoMazzoti χαραγμένο πάνω του, όπως και το μικρό κόκκινο λογότυπο του αγώνα. Στην εικόνα, το Ελληνικό πλήρωμα στην λευκή Alfa Romeo GSV με το νο 102,  στο σταθμό ελέγχου της Ρώμης.

Από το νοικιάρικο Record του Πρωτελατών, στην GSV και τον παραλογισμό του Futtapas πάνω στα Απέννινα, στο τρίτο Φθινοπωρινό ράλυ τον Νοέμβριο του 1957. Τι σήμαινε τότε ράλυ, το μαρτυρούν οι αριθμοί. Δεκαεννέα πληρώματα εκκίνησαν, έφθασαν μέχρι το χάνι Μουργκάνι, και μετά από 18 ώρες συνεχούς οδήγησης και 944 χλμ.δέκα από αυτά βρέθηκαν στο Βόλο, όπου ολοκληρώθηκε το πρώτο μέρος.

Την επόμενη μέρα η ανάβαση Πορταριάς και δυο δοκιμασίες στην παραλία του Βόλου έκλειναν τον αγώνα και το πρωτάθλημα.  Ο Τύπος της εποχής (περιοδικό «Βολάν») αναφέρει: «το δέος των θεατών μεταβάλλεται σε παραλήρημα»

Με συνοδηγό τον Νίκο Καπετανάκη τερματίζουν 4οι γενικής και πρώτοι κλάσεως με τον εικονιζόμενο Σκαραβαίο.  Πριν τα 19 του χρόνια, μέσα σε εννέα μήνες έχει μαζέψει εμπειρίες, παραστάσεις και εικόνες που άλλοι χρειάστηκαν χρόνια, σε μια χρονική περίοδο που για τους περισσότερους εμπλεκομένους στο ημεδαπό σπορ,οι αγώνες στο εξωτερικό και πολύ περισσότερο η διάκριση, ήταν θέματα απλησίαστα.

Μάιος του 1958. Είναι η εποχή που τον ορισμό: «το ράλεϋ της Ακροπόλεως», όπως περιγραφόταν από τον Τύπο, τον διαδέχεται  ο όρος: το Διεθνές Ράλυ Ακρόπολις και εν συντομία Δ.Ρ.Α.  ΣΤ’ λοιπόν Δ.Ρ.Α. ένας αγώνας με μήκος 3.000 χιλιόμετρα, με  61 πληρώματα στην εκκίνηση, 30 από τα οποία είναι αλλοδαπά. Συνολικά 32 θα ξαναγυρίσουν στην Διον. Αρεοπαγίτου για τον τερματισμό, εκ των οποίων 12 θα είναι Ελληνικά.

Ο Στέφανος, θα συνοδηγήσει τον Νίκι Φιλίνη στην 7η θέση γενικής, 4η ανάμεσα στους  Έλληνες και στη 2η τηςκλάσεώς τους. Στην εικόνα στιγμιότυπο από την απονομή. Ο, τότε, ανώτατος πολιτειακός άρχων  Παύλος απονέμει τα έπαθλα στο πλήρωμα Στο βάθος η Ακρόπολις των Αθηνών και δίπλα στον Παύλο η σύζυξ και ο διάδοχος.

Την τελευταία Κυριακή του Αυγούστου του ’61, διοργανώνεται το σιρκουί της Κέρκυρας. Στις 10 ακριβώς το πρωί ο Αλυτάρχης κατεβάζει τη σημαία και οι είκοσι συμμετέχοντες ξεχύθηκαν στους δρόμους της πόλης. Δυο από αυτούς ήταν Ιταλοί. Ο Dore Lettodi Priolo και ο Aldo Nicosia.

Στην εικόνα ελάχιστες στιγμές μετά την πτώση της σημαίας, οι δυο Ιταλοί με τις Alfa Romeo Sprint Zagato, κομψοτέχνημα της εποχής, στην πρώτη σειρά του grid και τρίτος, μόνος στην επόμενη σειρά ο Στέφανος. Αριστερά διακρίνεται  η Chevy του Τζώνυ, δεξιά η 544 του Γιάννη «Λαίλαψ» Ψύχα, και ακόμα πιοδεξιά το Auto Union του Δημήτρη «Καμπανί» Κωδούνη. Μετά από 90 λεπτά αγώνα ο Στέφανος θα τερματίσει 5ος γενικής και τρίτος μεταξύ των Ελλήνων.

Για να εννοήσουμε το πνεύμα της εποχής αρκεί ένα απόσπασμα από την περιγραφή του αγώνα που αφορά τους Κωδούνη και Μανώλη Κοτσώνη, αντιπάλους σε μια πολύ ανταγωνιστική κλάση, την Α/6: «Οι δύο άσσοι μας έχουν αποβάλει κάθε χαλινόν συνέσεως, ένας πραγματικός αγών εξοντώσεως διεξάγεται. Κατά τη διάρκεια της φοβερής αυτής κούρσας υπέστησαν και οι δύο τους ατυχήματα στις απίθανες και ακροβατικές στροφές τους προσέκρουσαν επανειλημμένως εις τας προσβάσεις των πεζοδρομίων και αναγκάστηκαν να σταματήσουν αλλεπάλληλως δι’ επισκευάς».

Ως περσόνα των αγώνων, αλλά και γενικότερα ως προσωπικότητα, ο Στέφανος Ζάννος υπήρξε ξεχωριστός και διακεκριμένος για τον ήπιο, ευγενικό και πολυτάλαντο χαρακτήρα του.

Το Σαββατοκύριακο 2 – 3 Δεκεμβρίου διοργανώνεται το έβδομο Φθινοπωρινό ράλυ. Ήταν μια σφιχτή αναμέτρηση μήκους 1500 χλμ., χωρισμένη σε 18 τμήματα, με τρεις αναβάσεις και μια δεξιοτεχνία, συνολικής διάρκειας 26 ωρών. Ξεκινούσε από το Παναθηναϊκό Στάδιο και τερμάτιζε στην παραλία του Βόλου. Εκκίνησαν 22 πληρώματα, αλλά μόλις πέντε κατάφεραν να καταταγούν.

Ο Στέφανος με συνοδηγό τον Νίκο Καπετάνακη τερματίζουν στη δεύτερη θέση, υποτασσόμενοι στην υπεροπλία της Chevy και την εμπειρία του Τζώνυ. Στην εικόνα με το Rapier και τα έπαθλα της χρονιάς έξω από την έκθεση της Rootes στην λεωφόρο Συγγρού. Στο ένθετο, οι τίτλοι για την κάλυψη του αγώνα στο περιοδικό που εξέδιδε τότε η Λέσχη.

Στην εικόνα από το Τατόι, διακρίνεται  η αγωνιστική ομάδα της Sunbeam σε πλήρη, σχεδόν, ανάπτυξη. Από αριστερά ο Γ. Τόπακας, ο Δ. «Καμπάνι» Κωδούνης, η Rosmarie Smith, ο Ν. Gerard διευθυντής του αγωνιστικού τμήματος της Roots, η R. Sears, ο Σ. Ζάννος, ο Γιάννης «Λάιλαψ» Ψύχας και ο Νίκος Φιλίνης πρωταγωνιστής του Δ.Ρ.Α. την δεκαετία του ‘50 και αντιπρόσωπος των Sunbeam στην Ελλάδα.

Μάιος 1962. Ι’ Δ.Ρ.Α. Ο αγώνας κρίθηκε από τις καθυστερήσεις στις απλές διαδρομές. Τα «καπέλα» έβγαλαν νικητή. Θα γραφτεί γλαφυρά (περιοδικό «Βολάν») επ’ αυτού: «Η Καστανιά αντέστη πεισμόνως εις τας επιθέσεις τόσον των Ελλήνων άσσων του Βολάν όσον και εις τας επιθέσεις των διασημοτέρων Ραλλυτζίδων της Ευρώπης». Εκεί κρίθηκε το παιχνίδι.  Ο E. Carlsson με συνοδηγό τον Κ. Svenson δεν μπόρεσαν να διπλασιάσουν τις νίκες για τη Saab. Προσέκρουσαν πάνω στην ανωτερότητα των Ε. Böhringer – P. Lang και της Mercedes 220 SEB.

Η πρώτη Ελληνική θέση κατακτήθηκε, μετά 2.770 χιλιόμετρα απ’ το Sunbeam Rapier των Στέφανου Ζάννου – Δ. «Καμπανί» Κωδούνη που πλασάρονται στην 11η θέση της γενικής, όταν όλη η ομάδα της Sunbeam (Hopkirk, Harper, Lewis) εγκαταλείπει με προβλήματα λίπανσης των κινητήρων τους. Μόνον 12 Έλληνες από τους 27 που εκκίνησαν κατάφεραν να τερματίσουν.

Μετά τον τερματισμό των «Ακρόπολις» της δεκαετίας του ’60, οι τερματίσαντες έπρεπε να συμμετάσχουν στην ανάβαση Πάρνηθας και σε έναν ημίωρο αγώνα ταχύτητας στο στρατιωτικό αεροδρόμιο της Δεκέλειας, δοκιμασίες που θα έλυναν τις πιθανές περιπτώσεις ισοβαθμίας, αλλά θα έδιναν και την δυνατότητα στο κοινό να θαυμάσει τους πρωταγωνιστές από κοντά καθώς τότε η παρακολούθηση του αγώνα ήταν κάτι το δύσκολο και σπανιότατο.

«Η Καστανιά αντέστη πεισμόνως εις τας επιθέσεις τόσον των Ελλήνων άσσων του Βολάν όσον και εις τας επιθέσεις των διασημοτέρων Ραλλυτζίδων της Ευρώπης».

Τελευταία Σαβατοκύριακο του Ιουλίου του 1962. Αγωνιστικό διήμερο στη Ρόδο με την ανάβαση Φιλερήμου και το σιρκουί στους δρόμους της πόλης. Στην εικόνα ένα πολύ χαρακτηριστικό στιγμιότυπο από την εκκίνηση του αγώνα ταχύτητας. Ο Δημήτρης «Τυφών» Νομικός έχει βάλει κατά λάθος όπισθεν στην etype και χάνει το πλεονέκτημα της πρώτης θέσης στην γραμμή εκκίνησης. Κατά θαυμαστό τρόπο αποφεύγονται οι συγκρούσεις, από όλους που εκκινούν πίσω του. Οι Γ. Λασκαρίδης (Volvo 544) και Στ. Ζαλμάς Β.M.W. 700 στριμώχνονται και προσπαθούν ν’ αποφύγουν τo βρετανικό κουπέ, ενώ «Καμπανί» με Saab, Γ. Χρονίδης (Healy) αλλά κυρίως ο Στ. Ζάννος με το Rapier επωφελούνται.

Ο Στέφανος θα μείνει περίπου τρεις γύρους επικεφαλής, έως ότου τον φτάσει και περάσει ο «Τυφών», που θα συνεχίσει ανενόχλητος με την τεχνική υπεροπλία του στην κορφή. Στη δεύτερη θέση θα τερματίσει εντυπωσιακά ο «Καμπανί» στον επίλογο μιας σύντομης, λαμπρής και τελικά τραγικής καριέρας. Ο Στέφανος θα εγκαταλείψει από κινητήρα.

Την τελευταία Κυριακή του Αυγούστου του 1962, διεξάγεται ο αγώνας ταχύτητας στην πόλη της Κέρκυρας. Από την 5η θέση του  gridο Στέφανος θα τερματίσει δεύτερος πίσω από την etypeτου Δημ. «Τυφώνα» Νομικού. Η οποία e-type, αν ο αγώνας διαρκούσε ένα γύρο ακόμα, δεν θα κατάφερνε να ολοκληρώσει, καθώς αμέσως μετά τον τερματισμό ακινητοποιήθηκε από την απώλεια των ψυκτικών υγρών της. Στην εικόνα το Rapier στρίβει την αριστερή στην Ιώνιο βιβλιοθήκη, για να κατέβει στην Σπιανάδα. Ας μην μας ξεφύγει η διαφημιστική ταμπέλα στο φόντο: «ΦΟΙΝΙΞ ΡΕΣΤΟΡΑΝ ΝΤΑΝΣΙΝΓΚ». Ο τουρισμός μας κτυπά την πόρτα.

Αν, δεν είχε τερματίσει η e-type θα του αρκούσε ένας καλός τερματισμός στον επόμενο αγώνα, το τρίωρο Τατόι για να κατοχυρώσει τον τίτλο. Τώρα πια ήθελε νίκη, που δεν ήταν αδύνατη, αλλά σε κάθε περίπτωση τα περιθώρια στένευαν. Στον 28ο γύρο όμως, στο ένα τρίτο του αγώνα του Τατοίου εκείνο τον Οκτώβριο του ‘62, θα εγκαταλείψει από την μόνιμη ασθένεια των πουσαρισμένων κινητήρων των Rapier. Κουζινέτα βάσης. Έτσι το πρωτάθλημα κατάληξε στα χέρια του Δ. Νομικού που έφερε μια Lancia Flaminia Superleggera, έκανε ένα ήρεμο, σοφό αγώνα τερματίζονταςστην δεύτερη θέση, εξασφαλίζοντας τον τίτλο.

Μάιος 64. Με τον άσο στις πόρτες του TR4, εκκινεί με τον φίλο του Βίλυ Κουρτάκη στο ΙΒ’ Δ.Ρ.Α. Δεν κατάφεραν να αντικρίσουν την καρώ σημαία. Για την ακρίβεια μόλις μισόελληνικό πλήρωμα μπόρεσε τότε να τερματίσει. Ήταν οι Θέμος Σταμουλάκης με τον D. Croker, οδηγώντας έναν Μοσχοβίτη. Ένα Σοβιετικό Moscvitch 407, με τεράστια μάλιστα διαφορά από τον πρoτελευταίο και 10ο στη γενική κατάταξη, Ove Andresson με Saab 96.

Eίναι ένας από τους τελευταίους αγώνες του Στέφανου που ουσιαστικά κλείνει τότε την οδηγική καριέρα στα 25 του χρόνια, όταν εκείνη την εποχή οι περισσότεροι δυσκολεύονταν να ξεκινήσουν σε αυτή την ηλικία. Με τον Βίλυ Κουρτάκη είχαν κερδίσει το καλοκαίρι του ’57, το πρώτο ράλυ Ρόδου, που ήταν ένας εκτός πρωταθλήματος αγώνας ακριβείας.  

Τον Οκτώβριο του ’66, ο Στέφανος είναι 27 ετών, οικογενειάρχης και οι αγώνες,  ως πρωταγωνιστής, αποτελούν παρελθόν για αυτόν. Στο τρίωρο Τατόι του ’66, έναν αγώνα απολύτως κριτήριο για το πρωτάθλημα Ταχύτητας είναι pit manager των αδελφών Μεϊμαρίδη. Σε μια αναμέτρηση σαν πολύ δύσκολο σταυρόλεξο, με τέσσερις διεκδικητές και μια πολύπλοκη αλλά σαφώς δικαιότερη βαθμολογία, κατευθύνει με μαεστρία τον Γιάννη «Μαύρο» Μεϊμαρίδη. Ο Γιάννης, εκμεταλλευόμενος την δύναμη της λευκής Giulia, που οδηγεί με κινητήρα προετοιμασμένο από τον φημισμένο Ιταλό μοτερίστα αλλά και πετυχημένο οδηγό Carlo Fachetti, κερδίζει στα 22 του, αγώνα και  τίτλο. Είναι ο νεότερος Έλληνας πρωταθλητής ταχύτητας.

Την ίδια εποχή ο Στέφανος έχει συστήσει μαζί με τους αδελφούς Μεϊμαρίδη εταιρεία η οποία εισάγει και πουλά αξεσουάρ και αγωνιστικό εξοπλισμό για αυτοκίνητα και οδηγούς. Αρκετά πρωτοποριακή ιδέα, όχι μόνο για το είδος των αγαθών που προσφέρει αλλά και για την έδρα του καταστήματος. Στην Πατριάρχου Ιωακείμ. Κάτι σαν μια racing boutique. To ’66 όλα αυτά. Στην εικόνα έχει στήσει το τραπεζάκι του με καθιστικό μια ρεζέρβα και έχει απλώσει τα στοιχεία των ψηφιών και των γραμμάτων, προκειμένου να συνθέτει τις κωδικοποιημένες πληροφορίες που έδινε στους οδηγούς του. Όσοι είχαν, τότε, πληροφόρηση από τα pits τους χρησιμοποιούσαν μικρούς μαυροπίνακες όπου έγραφαν με κιμωλία, τα μηνύματα.

Έτσι είχαν κάποια πράγματα στο χώρο των αγώνων, από το ’54 ως το ’66, που μπορούμε να πούμε ότι κόσμησε με την παρουσία του ο Στέφανος Ζάννος.

Κείμενο-Έρευνα: Νικόλας Σ. Ζαλμάς / Φωτογραφίες: Αρχείο Φώτη Φλώρου-Γιώργου Κακολύρη, Αρχείο Στέφανου Ζάννου

Το παραπάνω κείμενο και φωτογραφικό υλικό υπόκεινται σε πνευματικά δικαιώματα. Απαγορεύεται αυστηρά, και διώκεται ποινικά, η αναπαραγωγή τμήματος ή μέρους του κειμένου, καθώς και των φωτογραφιών, χωρίς πρότερη άδεια των κατόχων των πνευματικών δικαιωμάτων.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s